Zapora Grande Dixence – kolejka i górskie szlaki w okolicy Sion

Podróżując po Szwajcarii natkniecie się na wiele obiektów i obszarów „naj” w skali Europy oraz świata. Tama Grande Dixence jest natomiast jedną z najbardziej osobliwych przykładów światowego rekordu. To najwyższa zapora grawitacyjna świata, która w sezonie letnim i jesiennym nie tylko zachwyca swoimi imponującymi rozmiarami, ale stwarza też świetne warunki do rekreacji. Aktywny dzień, a nawet więcej dni, spędzicie tutaj na górskich szlakach pośród wysokoalpejskiej natury. Oto jedno z najciekawszych miejsc w okolicy Sion – zapora Grande Dixence oraz wędrówkowe propozycje, nocleg w hotelu, wjazd kolejką i dojazd do tamy, same przygody.

Zapora Grande Dixence – przykład szwajcarskiego geniuszu

Wśród szwajcarskich arcydzieł architektury i inżynierii, z których chyba najsłynniejszymi są tunele i wiadukty na trasach Kolei Retyckich, warto wyróżnić też wodne zapory i hydroelektrownie na południowym zachodzie kraju. Potężny system tam w kantonie Valais/Wallis gromadzi wodę spływającą z 35 lodowców. Najwyższą z nich jest właśnie tama Grande Dixence. To betonowy gigant, który imponuje swoimi wymiarami.

Najwyższa zapora grawitacyjna na świecie

Grande Dixence jest najwyższą na świecie zaporą grawitacyjną, czyli taką, która zatrzymuje wodę jedynie własnym ciężarem. Od podstawy do korony mierzy aż 285 m wysokości. W najszerszym miejscu – u podstawy, jej szerokość (grubość) wynosi 200 m, czyli zmieściłyby się tu niemal 2 profesjonalne boiska piłkarskie. Długość korony zapory to ok. 700 m. Można po niej pospacerować, ale nie tylko – o tym później. Zbudowana z 6 milionów m³ betonu waży 15 milionów ton. Wewnątrz tamy znajdują się 32 km tuneli i tras, które pozwalają na inspekcję i nadzorowanie konstrukcji.

Historia zapory i jej funkcje

Po okresie światowych wojen oraz doświadczeniach i niestabilnościach Europy również Szwajcaria stawiała kroki w kierunku niezależności, w tym energetycznej. W powojennych dekadach w kraju zbudowano wiele zapór wodnych. W dolinie Dix, obecnie zalanej wodami zbiornika, pierwotna tama powstała już w 1930 r. natomiast konstrukcję kolosa Grande Dixence zakończono w 1961 r. po 10 latach pracy. Zbudowana została ona ok. 350 m od poprzedniej konstrukcji. Zarówno dziesięciolecia wstecz, jak i dziś wody zgromadzone w zbiorniku Lac des Dix – największym sztucznym jeziorze w Alpach położonym ponad 2000 m n.p.m., napędzają turbiny produkując energię elektryczną.

Szwajcarskie hydroelektrownie, w tym Grande Dixence wraz z pobliską hydroelektrownią Cleuson w Nendaz produkują głównie energię dla narodowych rezerw, która zabezpiecza kraj przed ewentualnymi niedoborami lub przerwami w dostarczaniu prądu z innych źródeł. Kompleks hydroelektrowni Cleuson-Grande Dixence produkuje 2000 MW w trzech zakładach, sama zapora wytwarza 800 MW, a położona niżej na rzece elektrownia Bieudron dodatkowe 1200 MW.

System w przeciągu 4 minut jest w stanie zapewnić energię elektryczną równą energii produkowanej przez elektrownie jądrowe. Wytworzone rocznie 2 miliardy kWh potrafiłoby zaspokoić roczne zapotrzebowanie ponad 500 000 gospodarstw domowych, co stanowi 20% ogółu magazynowanej w rezerwach narodowych energii.

Obecnie zbiornik powstały w miejscu doliny Dix może zgromadzić 400 milionów m³ wody, a ta współpracując z turbinami elektrowni po drodze produkuje energię elektryczną. Rzeka Dixence spływa z jeziora do Rodanu, łącząc się z nim w Sion. Do zbiornika doprowadzana jest woda nawet spod Matterhornu (przepompownia Z’mutt, 1972 m n.p.m.), a także pobliskiej Arolli (2009 m n.p.m.), Ferpecle (1896 m n.p.m.) oraz Stafel (2180 m n.p.m.).

Środowiskowe konsekwencje budowy tamy

Budowa Grande Dixence wpłynęła w ogromnej mierze na lokalne środowisko. Głęboka dolina Val des Dix została zalana 400 milionami m³ wody, powstało drugie największe w kantonie sztuczne jezioro zaporowe – Lac des Dix o powierzchni 3,65 km². Ze względu na różnorodność tutejszej flory i fauny obszar objęto ochroną w formie rezerwatu przyrody. Wędrując szlakami można zobaczyć różne gatunki ptaków i ssaków, w tym stada koziorożców alpejskich. Świetnym uczuciem jest spotkać przechadzające się rogate zwierzaki podczas samotnych wędrówek.

Jak dojechać do zapory Grande Dixence?

Dojazd do zapory Grande Dixence jest stosunkowo prosty. Prowadzi tutaj droga, otwarta w sezonie letnim oraz jesiennym – od końca czerwca do końca października. Zimą i wczesną wiosną ze względu na trudności w utrzymaniu dobrego stanu nawierzchni jest ona zamykana dla turystów, a pozwolenie na dojazd mają przede wszystkim służby techniczne. Do podstawy tamy dojedziecie też autobusem, który wyjeżdża ze stolicy kantonu Valais – Sion 3 razy dziennie – linia 12.372.

Dojazd pod tamę autobusem jest chyba najłatwiejszym sposobem ze względu na charakter drogi. Podróżując z Sion pokonuje się konkretną różnicę wysokości – 1650 m na 29 km. Końcowy etap trasy jest najciekawszy. Wijące się wśród modrzewi serpentyny mogą przyprawić o lekkie mdłości osoby cierpiące na chorobę lokomocyjną. Autobus oraz indywidualne samochody dojeżdżają pod Hôtel du Barrage.

Do samej Szwajcarii warto przylecieć samolotem. Linia Swiss oferuje loty regularne i sezonowe do Zurychu z kilku polskich miast: Warszawy, Krakowa, Poznania, Wrocławia i Gdańska. Dolecicie tu też linią Wizzair do Bazylei oraz EasyJet do Genewy. Kupując bilet łączony Swiss Travel Pass (z opcją Flex) możecie bez limitu w wybrane dni podróżować transportem publicznym po kraju – pociągami, autobusami, komunikacją miejską i statkami. Bilet Swiss Travel Pass oferuje wiele zniżek (w tym darmowe wejścia do ponad 500 muzeów) oraz ulgi na kolejki górskie. Z STP bez dodatkowych opłat dojedziecie do Grande Dixence autobusem z Sion.

Wjazd kolejką na tamę Grande Dixence i atrakcje na górze

Kiedy dojedziecie już do końcowego przystanku autobusowego linii 12.372 możecie wejść na koronę tamy lub wjechać kolejką. Warto wiedzieć, iż wejście to niemałe wyzwanie. Spacerem musicie pokonać 215 m różnicy wysokości na odcinku 950 m, więc to naprawdę stroma wycieczka. Do wyboru macie albo stromą ścieżkę pieszą albo nieco mniej nachylone serpentyny. A ponadto wagoniki kolejki. Zaledwie w kilka minut dojedziecie nimi do korony zapory, a podczas przejażdżki obejrzycie dokładnie masywną konstrukcję.

Kolejka kursuje przez sezon letni do końca listopada, zupełnie jak autobus. Wjazdy odbywają się co 10 minut, jesienią z przerwami. Bilet w jedną stronę to koszt 7 CHF, natomiast w dwie 10 CHF. Polecam wjechać na górę i zejść spokojnie po zachodzie słońca, szczególnie, że kolejka kończy kursować przed godz. 18. Szczegóły znajdziecie na stronie Heremence Tourisme – oficjalnej agencji promocji regionu.

Panoramy z korony tamy Grande Dixence

Docierając na koronę tamy zobaczycie spektakularne widoki. Rozpościerają się one na głębokie i długie doliny Val d’Hérémence oraz Val des Dix. Ta druga zalana dziś mydlano-turkusowymi wodami zbiornika Lac des Dix. Na krańcu, patrząc na północ, zobaczycie wysokie szczyty Alp Berneńskich, z kolei na południe rozciąga się pokryty lodowcami skalisty masyw Ruinette należący do Alp Pennińskich. Największym lodowcem jest Glacier de Cheilon pokrywający 3,27 km² powierzchni masywu. Spływa on spod szczytu Mont Blanc de Cheilon (3870 m n.p.m.). Najwyższym szczytem masywu jest La Ruinette (3875 m n.p.m.).

Panoramy naprawdę zapierają dech w piersiach. Warto spędzić z nimi więcej czasu podczas wędrówek szlakami pieszymi, które w okolicy Sion są świetnym pomysłem na spedzenie aktywnych dni.

Panoramy zobaczycie też zjeżdżając tyrolką. Zbudowano ją wzdłuż korony tamy Grande Dixence, a 700-metrowy zjazd budzi pewnie spore emocje. Tutaj wszystko wydaje się ogromne!

Górskie szlaki w pobliżu Grande Dixence i Sion

Zapora Grande Dixence jest nie tylko kolosem, który robi ogromne wrażenie. Daje też przeciekawe możliwości wędrówkowe. Drogi techniczne i tunele są dziś elementami siatki ścieżek wędrownych. Do dyspozycji jest tu kilka szlaków. Dla estetycznych wrażeń podkreślę, że najwięcej wody w zbiorniku znajduje się późnym latem i jesienią. Różnice w wysokości lustra wody związane są z roztopami oraz potrzebą produkcji energii.

Szlak wzdłuż jeziora Lac des Dix

Najłatwiejszy ze szlaków wędrówkowych prowadzi wzdłuż tafli jeziora Lac des Dix. Z korony zapory do punktu rozejścia się szlaków mierzy 7,3 km. Charakteryzuje się 89 m wzniosu i 70 m spadku, co oznacza, że jest to praktycznie „płaska” droga.

Ciekawymi oprócz panoram są tutaj elementy infrastruktury – tunele i groty wykute w skałach. Jedne dłuższe, inne krótsze. Wybierając się na wędrówkę warto wziąć ze sobą latarkę lub czołówkę – nawet w najpogodniejszy dzień. Jeden z tuneli jest na tyle długi, że kompletnie nie widać w nim nic, kiedy akurat nie jest oświetlony.

Warto wyruszyć na ścieżkę i nie raz zatrzymać się, aby sfotografować tę ciekawą trasę i otaczające ją pejzaże! Sztuczne jezioro pięknie wkomponowało się w okolicę.

Szlak do przełęczy Col des Roux przez Cabane les Ecoulaies

Szlak pieszy prowadzący z korony tamy Grande Dixence do przełęczy Col des Roux to już większa wyprawa. Trasa jest momentami stroma i skalista, natomiast bardzo widokowa. Pętla nosi nazwę Sentier des bouquetins, a jej przejście zajmuje ok. 4 h.

Dostępne są dwa warianty dojścia do przełęczy. Ja pokonałem część szlaku zaznaczonego na niebiesko, natomiast nie doszedłem do celu. Nie mogę opisać finałowej części trasy, ponieważ przez niedomiar czasu dotarłem jedynie do chaty górskiej Cabane les Ecoulaies, gdzie pokręciłem się trochę z aparatem po łąkach. Roztacza się stąd fantastyczny widok na Lac des Dix i okoliczne szczyty Alp Pennińskich.

Trasa prowadzi wspomnianymi już wykutymi w skałach tunelami, zaś później w punkcie La Barma odbija w górę. Na rozejściu można też obrać kierunek schroniska Regufe de la Barmaz.

Widoki stąd są naprawdę przepiękne. Warto spędzić tutaj nieco czasu, aby wpatrywać się w naturę. Przy dawce szczęścia pooglądacie tu też koziorożce alpejskie.

Szlak do Arolli

Trzecią propozycją wędrówkową jest przedłużenie szlaku prowadzącego wzdłuż jeziora Lac des Dix aż do sąsiedniej doliny Val d’Arolla i miejscowości Arolla. To opcja na całodniową wycieczkę. Nie szedłem tym szlakiem, ale wydaje się ciekawy. Niemal 17 km, 6 h wędrówki, z przystankami na zdjęcia wiadomo – znacznie dłużej. Warto natomiast wiedzieć, że szlak jest bardziej wymagający, a na fragmentach znajdują się łańcuchy (Col de Riedmatten), a nawet drabinki i platformy (Pas de Chevres).

Szlak wiedzie nieopodal jęzorów lodowców, tuż pod szczytami masywu Ruinette. Widoki muszą być zachwycające! Czyli jest tu po co wracać. Z Arolli dojedziecie do Sion autobusem – tę trasę już robiłem. Macie wiec szansę na piękną alpejską pętelkę, oczywiście dzięki podróży transportem publicznym – autobusami. Tymczasem jeszcze widok jeziora Lac des Dix, które jest nieodłącznym towarzyszem tutejszych wędrówek.

Hotel przy zaporze Grande Dixence

Dobrą okazją do spędzenia tutaj spokojnego czasu jest nocleg w Hôtel du Barrage – przy zaporze. To dawny hotel pracowniczy, który przy tamie wygląda jak zabawkowy klocek. W rzeczywistości jest 8-piętrowym wieżowcem. W trakcie budowy tamy mieszkało w nim ok. 3000 pracowników. Dziś służy do celów turystycznych mieszcząc pokoje o różnym standardzie oraz restaurację. Na stronie internetowej hotelu du Barrage znajdziecie więcej informacji o pokojach oraz rezerwacji noclegu. Ja zatrzymałem się w pokoju dormitory ze wspólną łazienką.

W menu restauracji „Le Ritz” widnieją pyszne tradycyjne potrawy przygotowane z lokalnych składników. Warto tutaj zajrzeć i spróbować smakołyków. Oczywiście w sezonie.

Zwiedzanie Grande Dixence

Od końca czerwca do końca października możecie zwiedzić wnętrze zapory Grande Dixence z przewodnikiem. Podczas wycieczki dowiecie się o historii i funkcjach tamy oraz poznacie zasadę jej działania. Wycieczki odbywają się kilka razy dziennie, a szczegóły oraz formularz rezerwacji znajdziecie na stronie Visit Grande Dixence.

Loty dronem nad tamą Grande Dixence

Loty dronem nad tamą Grande Dixence i rezerwatem rozciągającym się nad oraz w okolicy jeziora Lac des Dix są zabronione. Możecie natomiast swobodnie latać na północny-wschód od tamy. Przed rozpoczęciem lotu przeczytajcie szwajcarskie zasady oraz zerknijcie na oficjalną mapę dronową Szwajcarii.

Zapora Grande Dixence – nie do zapomnienia

Emocjonująca podróż doliną Val d’Herens jest warta widoków czekających również na jej końcu. Tama wyznacza jakoby granicę z doliną Val des Dix, a ogrom zapory Grande Dixence zdaje się przytłaczać. Ogromna betonowa ściana i jeszcze większe góry ją otaczające wprowadzają niezwykły klimat monumentalizmu. Region jest wyśmienity dla pieszych wędrowców, którzy chcą przyjrzeć się szczytom Alp i lodowcom, ale i mydlanym wodom jeziora Dix.

No i ta cisza alpejskich łąk… Czego chcieć więcej, prócz głębokich oddechów i licznych zachwytów.