Grodzisko w Stradowie – jeden z największych grodów wczesnośredniowiecznych w Polsce

Grodzisko w Stradowie – jeden z największych grodów wczesnośredniowiecznych w Polsce

Last Updated on

Spokój, sielanka, wielkie połacie pofalowanych pól, pomruk wiatru i warkot ciągników – tak teraz wygląda i brzmi Ponidzie. Niewielu jednak wie, że kraina ta w dalekiej przeszłości wchodziła w skład ziem walecznego plemienia Wiślan. Pozostałościami po prastarych, także tych przedsłowiańskich czasach są tutaj grodziska, cmentarzyska oraz kurhany. Wspaniałym przykładem chwały minionych epok na tych ziemiach jest Grodzisko w Stradowie – największy tego typu obiekt w Polsce. Dziś jest nie tylko niezwykle cenną pamiątką historii, ale także wspaniałym miejscem do fotografowania.

Panorama na zachód z wałów grodziska.

Lokalizacja i dojazd

Grodzisko w Stradowie znajduje się w południowej części województwa świętokrzyskiego, w gminie Czarnocin. Zbudowane zostało na jednym ze wzgórz Garbu Wodzisławskiego o wysokości 352 metrów n.p.m. Nieopodal Stradowa znajduje się Wiślica, w której możemy podziwiać liczne zabytki, między innymi kompleks świątynny z gotycką bazyliką oraz… grodzisko Wiślan. W pobliżu zlokalizowany jest też Skalbmierz z pięknym gotyckim kościołem.

Niestety dojazd komunikacją zbiorową do Stradowa jest nieco utrudniony. Nie znalazłem bezpośrednich połączeń do wsi z miast wojewódzkich. Grodzisko znajduje się w odległości około 60 kilometrów od Krakowa oraz 60 kilometrów od Kielc. U stóp kompleksu powstał parking samochodowy, który umożliwia postój w celu zwiedzania obiektu.

Wiosenna panorama z wałów stradowskiego grodziska.

Aby wejść na dziedziniec dawnego grodu należy wspiąć się na jego wały – prowadzi na nie droga polna, która następnie zmienia się w ścieżkę. Warto korzystać z wyznaczonych dróg, gdyż wdrapywanie się na wały w byle jakim miejscu szkodzi konstrukcji.

Charakterystyka i budowa

Grodzisko w Stradowie należy do grupy największych oraz najbardziej rozbudowanych wczesnośredniowiecznych systemów osadniczych, jakie znajdują się na ziemiach polskich. Dziś w obszarze grodu możemy zobaczyć stosunkowo dobrze zachowane elementy obronne.

Widok na grodzisko z terenu ówczesnego Mieściska.

Badania archeologiczne oraz obserwacje terenowe pozwoliły na wyróżnienie kilku składowych kompleksu. Elementami tymi są: Zamczysko – główna część grodu (grodzisko właściwe), którą okala pierścień wałów obronnych oraz podgrodzia: Mieścisko, Barzyńskie i Waliki, które pełniły funkcje osadnicze i mieszkalne. Prowadzone badania archeologiczne wskazały na pozostałości po 211 wczesnośredniowiecznych obiektach, w tym 26 obiektach mieszkalnych.

Fragment Mieściska – jednego z podgrodowych osiedli.

Według szacunków, na stałe mieszkało tutaj kilkaset osób. Liczba mieszkańców wzrastała wraz z nadejściem niebezpieczeństwa, podczas którego okoliczna ludność przenosiła się do Zamczyska. Wielkość grodziska właściwego to 1,7 hektara, zaś największego z podgrodzi – Barzyńskiego to około 16 hektarów. Całkowitą powierzchnię kompleksu określa się na ponad 25 hektarów.

Główny dziedziniec Zamczyska grodziska w Stradowie.

Zamczysko otoczone było zachowaną do dziś fosą oraz wałem obronnym. Umocnienia stradowskiego grodziska sięgają 12 metrów, natomiast ich szerokość 20 metrów. Łączna długość wałów to około 500 metrów. Są one przecięte dwoma zagłębieniami, które stanowią ślady po wykopach archeologicznych prowadzonymi tutaj w latach 1957-1963.

Fragment wałów Zamczyska z widocznymi zagłębieniami po prawdopodobnych bramach wjazdowych.

W okolicy znaleziono pozostałości po czterech cmentarzyskach, w tym jednym znajdującym się w obrębie Zamczyska, natomiast pozostałe trzy oddalone były od terenów mieszkalnych. Z uwagi na lokalizację pochówków wewnątrz grodziska właściwego, można domniemywać, że groby należały do ważnych osób. Dziś na wałach, nad miejscem pochówku wewnątrz Zamczyska wznosi się drewniany krzyż postawiony tutaj w XIX wieku.

Drewniany krzyż z XIX wieku na wałach stradowskiego grodziska.

Zarys historyczny

W czasach wczesnośredniowiecznych Stradów był jednym z najważniejszych centrów plemienia Wiślan. Badania wskazują, że podgrodzia zaczęły rozwijać się tutaj od VIII wieku, zaś powstanie grodziska właściwego szacuje się na X wiek. Lokalizacja i cechy geograficzne, takie jak dostęp do stałych źródeł wody pitnej, czy gleba umożliwiająca prowadzenie upraw zbóż przyczyniły się do rozwoju Stradowa. Kres świetności grodu datuje się na wiek XI, kiedy to strawił go pożar i nigdy nie został odbudowany. Podejrzewa się, że Stradów stracił swoją znaczącą rolę na rzecz nieodległej Wiślicy.

Fragment wałów grodziska w Stradowie.

Walory krajobrazowe

Grodzisko w Stradowie jest znane przede wszystkim z bajkowych widoków rozciągających się z wałów Zamczyska. Panoramy na okoliczne wzgórza są naprawdę piękne i przywodzą na myśl tolkienowskie Shire, po którym pomykali zręcznie Hobbici. Szczególnie pięknie obszar ten wygląda wiosną, kiedy soczysta zieleń i ukwiecone drzewa oraz krzewy ozdabiają pofalowany krajobraz. Przy dobrej widoczności z wałów można dostrzec Beskidy.

Wiosenny zachód słońca fotografowany z wałów grodziska.
Soczyście zielone pofałdowane pola Ponidzia.

Szczególnie fotogeniczna jest droga prowadząca do otoczonego zadrzewieniem domu znajdującego się na szczycie jednego ze wzgórz.

Droga oświetlona światłami samochodu.

Panujące tutaj względne ciemności pozwalają także na fotografowanie Drogi Mlecznej i innych obiektów nocnego nieba.

Droga Mleczna obserwowana z Grodziska w Stradowie.

Podsumowanie

Okolica jest bogata w mnóstwo prawdziwie wiejskich krajobrazów. Nietrudno spotkać tam biegające kaczki, czy pasące się leniwie krowy. Połączenie sielskości Stradowa z niezwykle cenną, odległą historią sprawia, że Grodzisko jest jednym z najciekawszych atrakcji województwa świętokrzyskiego. Wraz z okolicą wybija się również na artystycznej mapie Polski ściągając do siebie coraz więcej pejzażystów. Jest to także idealne miejsce do wycieczek rowerowych i odkrywania nie do końca poznanych bogactw naszego kraju.

Więcej szczegółowych informacji na temat historii prowadzonych tutaj badań archeologicznych oraz samego kompleksu znajdziecie w publikacji, z których korzystałem przy tworzeniu tekstu:

Patryk Bieganski

3 thoughts on “Grodzisko w Stradowie – jeden z największych grodów wczesnośredniowiecznych w Polsce

  1. Dziękuję za tą lekcję historii. Pochodzę ze Skowronna, oddalonego od Stradowa niecałe 39 km i nie znałam do tej pory tegoż pięknego miejsca!!! W tym roku z pewnością zabiorę moją rodzinkę na wycieczkę do Stradowa :)!!!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *