Co warto zobaczyć w Beskidzie Niskim – Łemkowszczyzna i Magurski Park Narodowy. Największe atrakcje Beskidu Niskiego.

Beskid Niski to najdziksze pasmo górskie w Polsce. Rozciąga się od Bieszczadów po Beskid Sądecki i ze względu na przejściowe położenie między Karpatami Wschodnimi i Zachodnimi oraz stosunkowo mała gęstość zaludnienia sprzyja występowaniu licznych gatunków zwierząt i roślin. Może i nie znajdziecie w Beskidzie Niskim spektakularnych widoków podobnych do tych w Tatrach, Pieninach czy Bieszczadach, jednak gęste, ciemne lasy, puste szlaki, wyjątkowa kultura Łemków, drewniana architektura i spływające z gór malowniczymi kaskadami rzeki sprawią, że będziecie wracać do południowej oazy spokoju przy każdej możliwej okazji. Co warto zobaczyć w Beskidzie Niskim, aby zachwycić się jego cudami? Oto najpiękniejsze miejsca i największe atrakcje Beskidu Niskiego – mojego ulubionego regionu w Polsce.

Łemkowska kultura

Obszar Beskidu Niskiego znany jest przede wszystkim z wyjątkowej w skali kraju kultury Łemków – rusińskiej grupy etnicznej, narodu, który zamieszkuje m.in. teren transgraniczny między Polską i Słowacją. Bogactwo ich kultury widoczne jest w postaci wspaniałych drewnianych cerkwi. Cerkwi jest naprawdę sporo i nie sposób nie zauważyć ich podczas wycieczki w Beskid Niski. 8 z tych świątyń znajdujących się na ziemiach polskich zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, podczas gdy pozostałe 8 z listy ulokowane jest za wschodnią granicą kraju – na Ukrainie. Łącznie na liście widnieje 16 obiektów, które zachwycają wyjątkowością sakralnej sztuki.

Drewniane łemkowskie cerkwie w Beskidzie Niskim

Zdecydowanie godnymi uwagi świątyniami są cerkwie w Koniecznej, Brunarach, Wołowcu oraz Kwiatoniu, stanowią one cenne bogactwo nie tylko historyczne, ale również architektoniczne. Świątynie są jednocześnie symbolami tożsamości Łemków, ale i znakiem czasów. Wiele z nich po wysiedleniu ludności łemkowskiej zostało przemianowanych na kościoły katolickie, choć w dużej mierze zachowały swój pierwotny charakter. Jedną z moich ulubionych świątyń w regionie jest cerkiew w Gładyszowie, choć nie zbudowali jej Łemkowie, a inni rusińscy górale – Huculi.

Fascynujące drewniane cerkwie znajdziecie też w Świątkowej Wielkiej, Świątkowej Małej, Krempnej oraz Zdyni. Więcej łemkowskich drewnianych cerkwi znajdziecie w dwóch artykułach na moim blogu: cerkwie łemkowskie zachodniej oraz cerkwie łemkowskie środkowej Łemkowszczyzny. W tych artykułach poruszyłem też więcej tematów związanych z tradycjami i kulturą Łemków.

Wysiedlone dawne wsie łemkowskie w Beskidzie Niskim

Na Łemkowszczyźnie odkryjecie przykre karty historii – wysiedlone dawne wsie łemkowskie, które w części zniknęły w wyniku Akcji „Wisła”. Po niektórych pozostały jedynie sady owocowych drzew, fundamenty i cerkwiska. Jedną z takich wiosek jest Nieznajowa. Niegdyś tętniąca życiem wioska, składająca się dawniej z 60 domów, 2 cerkwi oraz targu, zaś obecnie znajduje się tam tylko parę zabudowań. W drodze do Nieznajowej warto zatrzymać się w wiosce Wołowiec, gdzie na wzgórzu wzniesiono XVIII-wieczną drewnianą Cerkiew Opieki Matki Bożej.

Okalające obiekt zadrzewienia i cmentarz z pewnością współgrają z drewnianą świątynią budując tajemniczy klimat. Jest to moim zdaniem jedno z najpiękniejszych miejsc w Beskidzie Niskim, pełne spokoju, czyli tego, co tutaj cenię ogromnie.

Wartą odwiedzin jest też wioska Regietów – dawna łemkowska wieś, będąca jedną z największych atrakcji Beskidu Niskiego. Obecna wieś znajduje się w miejscu wysiedlonych dawnych wiosek: Regietowa Wyżnego, a także Regietowa Niżnego, które były lokowane w XVI wieku.

W przeszłości pełne życia, dziś są oazą spokoju. Na terenie dawnej łemkowskiej wsi Regietów Wyżny w 2007 roku zbudowano kapliczkę-dzwonnicę upamiętniającą wysiedlonych mieszkańców.

Tradycyjne łemkowskie zabudowania oraz kapliczki

Przemierzając szlaki i drogi Beskidu Niskiego można trafić na wiele zabytków Łemkowszczyzny. Obiekty związane z kulturą Łemków to nie tylko drewniane i murowane cerkwie, ale także chyże – tradycyjne chaty. W obrębie jednego budynku mieściły (a niektóre wciąż mieszczą) część mieszkalną, gospodarczą oraz hodowlaną. Drewniane, kryte gontem lub słomą, malowane między belkami białą lub niebieską farbą zdobią krajobraz. Dziś w różnym stanie, aczkolwiek ich kolory zdają się być inspirowane występującymi tutaj rzadkimi chrząszczami – nadobnicami alpejskimi.

W zdających się sennych beskidzkich miejscowościach, znaleźć można wiele śladów historii. Zarówno chyże, jak i inne obiekty – w tym kamienne kapliczki, są niemymi świadkami przeszłości. Warto zwrócić na nie uwagę, bo prezentują w sposób naprawdę piękny sztukę Łemków, prostą, według niektórych prymitywną. Ale w tej prostocie tkwi wiele magii. Wyjątkowa kultura Łemków jest wciąż żywa, dbają o nią zarówno jej przedstawiciele, których diaspora rozsiana jest po świecie, jak i badacze. Możecie przeczytać o niej m.in. w publikacjach prof. Heleny Duć-Fajfer, np. „Treading Paths: Lemko Literature in the Years 1848-1918” (2023).

Festiwal „Łemkowska Watra”

Każdego roku w lipcu w miejscowości Zdynia obywa się 3-dniowy festiwal kultury łemkowskiej „Watra”, gromadzący przede wszystkim Łemków z całego świata. Jest to wspaniała okazja aby poznać zwyczaje oraz historię grupy etnicznej/narodu zamieszkującego te ziemie od wieków. Wydarzenie to jest niezwykle bliskie sercu mniejszości ze względu na możliwość spotkań przyjaciół, rodziny i pokoleń rozsianych po całym świecie. Festiwal stanowi zdecydowanie największą kulturalną atrakcje Beskidu Niskiego spośród wszystkich odbywających się tam wydarzeń.

Natura Beskidu Niskiego i Magurski Park Narodowy

Szczyty Beskidu Niskiego porośnięte są lasami, w rezultacie czego podziwianie szerokich, zapierających dech w piersiach widoków jest nieco utrudnione. Wysokość szczytów po polskiej stronie nie przekracza 1000 metrów n.p.m., jednak to właśnie liściaste i iglaste, intensywnie pachnące runem lasy, są wielkim atutem tych terenów. Najwyższym szczytem Beskidu Niskiego w Polsce jest Lackowa (997 m n.p.m.), zaś całego pasma Busov (1002 m n.p.m.), który znajduje się na Słowacji. Istnieje jednak kilka ciekawych panoramicznych wyjątków. Jednym z nich jest góra Ferdel z wieżą widokową, z której rozpościerają się rozległe panoramy, w tym, przy dobrej pogodzie, nawet na Tatry.

Na obszarze pasma znajduje się Magurski Park Narodowy – jedna z największych atrakcji Beskidu Niskiego, który powołany w 1995 roku chroni cenną faunę i florę. Wśród występujących tu gatunków zwierząt warto wyróżnić przede wszystkim niedźwiedzia brunatnego, rysia, wilka, salamandrę plamistą oraz nielicznie występującego orła przedniego. W Beskidzie Niskim występuje sporo żmij zygzakowatych.

Bilety wstępu do Magurskiego Parku Narodowego

Wstęp na teren Magurskiego Parku Narodowego jest płatny od 1 maja do 31 października, a bilety kosztują odpowiednio 8 zł (normalny) oraz 4 zł (ulgowy). Bilety do Magurskiego Parku Narodowego można zakupić na stronie mpn.gov.pl/wstep-do-parku lub w punkach przy szlakach.

Ścieżka przyrodnicza „Folusz”

Odwiedzając Magurski Park Narodowy, którego blisko 90% powierzchni stanowią lasy, z pewnością warto wybrać się do Folusza. Z miejscowości tej wychodzi ścieżka przyrodnicza o tej samej nazwie. Szlak prowadzi wzdłuż rzeki Kłopotnica, wzbogaconej licznymi kaskadami. Poza sezonem niełatwo spotkać tam turystów, w związku z tym natura w połączeniu z pustką, swoją tajemniczością i dostojnością potrafi zaskoczyć. Miejsce to obok nieodległego Rezerwatu „Kornuty” jest zdecydowanie tym, co warto odwiedzić w Beskidzie Niskim oraz jednym z najpiękniejszych szlaków w Beskidzie Niskim.

Diabli Kamień – geologiczne atrakcje Beskidu Niskiego

Jednym z najważniejszych miejsc oraz największych atrakcji w Beskidzie Niskim oraz Magurskim Parku Narodowym jest Diabli Kamień. To grupa głazów zbudowanych z piaskowców układających się w osobliwe kształty, z pewnością warta odwiedzenia podczas wizyty w parku.

Skały obchodzi dookoła szlak. Wzdłuż niego ustawiono poręczówki mające na celu powstrzymanie od zbaczania z drogi i niszczenia jej sąsiedztwa.

Szlak z parkingu do Diablego Kamienia zajmuje ok. 15 minut marszu po zboczu góry, drewnianych schodach i pomostach. Jest to jeden z najpiękniejszych szlaków w Beskidzie Niskim.

Z Diablego Kamienia w Foluszu można dostać się do Wodospadu Magurskiego (ok. 30 min).

Wodospad Przy Młynie w Iwli

W wiosce Iwla, ok. 5 km na zachód od Dukli znajduje się Wodospad Przy Młynie. Moim skromnym zdaniem jest to jeden najpiękniejszych wodospadów w naszym kraju, a zarazem jedno z najpiękniejszych miejsc w Beskidzie Niskim.

Odwiedzając wodospad można podziwiać nie tylko spadającą z progu wodę, ale również przyjrzeć się cienkim warstwom skalnym łupków, z których zbudowane jest pasmo Beskidu Niskiego. Miejsce to jest znane z filmu „Wino truskawkowe”.

Niecka pod wodospadem porośnięta jest paprociami i mchami, które bez wątpienia wprowadzają atmosferę rodem z Parku Jurajskiego.

Malownicze wodospady i kaskady znajdziecie również na rzece Szczawa, w Wisłoczku oraz Rudawce Rymanowskiej, gdzie zima maluje piękne lodospady.

Lodospady w Rudawce Rymanowskiej

Słynne już lodospady można obserwować Rudawce Rymanowskiej podczas dużych mrozów, dzięki którym zimą są niewątpliwie największą atrakcje Beskidu Niskiego. Lodospady znajdują się na zboczu opadającym do rzeki Wisłok. Zamarzająca woda przesiąka przez skalistą glebę i zamarza, w efekcie czego powstają wielkie sople. Niestety niezbyt mroźne zimy znacznie ograniczają takie widoki. Jednak Lodospady w Rudawce Rymanowskiej to zdecydowanie jedno z najpiękniejszych miejsc w Beskidzie Niskim.

Dolina Śmierci i cmentarze wojenne w Beskidzie Niskim

Z pewnością wartą odwiedzenia jest również Dolina Śmierci – miejsce największej w Polsce górskiej operacji wojskowej. Bitwa między III Rzeszą i ZSRR toczona była przez 3 miesiące w 1944 roku i pochłonęła kilkadziesiąt tysięcy ofiar. Wspomniana wioska Iwla została wtedy zrównana z ziemią. Dziś na miejscu batalii oglądać można m.in. porzucone czołgi.

Pamiątkami przykrej przeszłości są cmentarze wojenne, które można znaleźć w Beskidzie Niskim. Godnym uwagi jest Cmentarz Wojenny Nr 51 Rotunda. To cmentarz z I wojny światowej, na którym spoczywają żołnierze austro-węgierscy, a także radzieccy. Znajduje się on na szczycie góry Rotunda. Choć cmentarze te są raczej smutnymi miejscami, to stanowią one także największe atrakcje Beskidu Niskiego, szczególnie dla miłośników historii i militariów.

Podsumowanie

Beskid Niski będąc najdzikszym zakątkiem górskim, jest zarazem jednym z najmniej docenianych pasm górskim w Polsce. Największe atrakcje Beskidu Niskiego to zdecydowanie cisza, pachnące lasy, górskie potoki, niepowtarzalna kultura i pełna zawiłości historia. Warto czasem zrezygnować z popularnych miejsc na rzecz tych mniej znanych i dać się zaskoczyć. Wymienione przeze mnie największe atrakcje Beskidu Niskiego to zaledwie przykłady i część z tych, które warto zgłębić i odkryć już na miejscu. Z uwagi na naturalne bogactwo warto zaplanować tutaj jesienną wycieczkę, będzie to zdecydowanie niesamowicie kolorowy czas.

Beskid Niski to idealne miejsce na spędzenie aktywnego i bogatego we wspaniałe doświadczenia urlopowego tygodnia.